Ogranicznik przepięć

Ochronnik przepięć (SPD — Surge Protective Device) to element rozdzielnicy który chroni całą instalację i podłączone urządzenia przed przepięciami — wyładowaniami atmosferycznymi, przepięciami w sieci energetycznej i zakłóceniami przemysłowymi. Uszkodzony przez przepięcie sprzęt elektroniczny, telewizory, komputery, AGD z elektroniką — to straty liczone w tysiącach złotych. SPD to ubezpieczenie dla Twojej elektroniki.

Dlaczego tanie SPD nie chroni wystarczająco?

Na rynku dostępne są ochronniki w cenie 100—200 zł — najczęściej pomarańczowe kostki które wyglądają jak prawdziwe zabezpieczenie i spełniają minimum formalne do odbioru instalacji. W praktyce przy poważnym przepięciu — np. uderzeniu pioruna w pobliżu domu — mogą nie ograniczyć przepięcia do bezpiecznego poziomu. Montaż takiego SPD to złudne poczucie bezpieczeństwa.

Dobry ochronnik przepięć to koszt 500—700 zł za rozwiązanie średniej półki — Hager, Schneider Electric, Eaton, Legrand, Siemens, Dehn, itp. Topowe zabezpieczenia tych samych producentów kosztują kilka tysięcy złotych i stosuje się je w instalacjach szczególnie narażonych na przepięcia lub wymagających najwyższego poziomu ochrony.

Najczęstszy błąd przy montażu SPD

Nawet najlepszy ochronnik przepięć nie zadziała prawidłowo bez dobrego uziomu. SPD musi mieć gdzie odprowadzić energię. Słabe uziemienie i/lub długie przewody do szyny PE potrafią obniżyć skuteczność ochrony bardziej niż wybór między markami. SPD musi mieć gdzie odprowadzić energię — do sprawnego uziomu o możliwie niskiej rezystancji.

T2 czy T1+T2 kombinowany?

SPD dzielimy na dwa typy pod względem poziomu ochrony:

• T2 — ochronnik drugiego stopnia, chroni przed przepięciami pochodzącymi z sieci energetycznej i pośrednimi skutkami wyładowań atmosferycznych. Wystarczający w mieszkaniu w bloku gdzie nie ma instalacji piorunochronowej i ryzyko bezpośredniego uderzenia pioruna jest minimalne.
• T1+T2 kombinowany — łączy ochronę pierwszego i drugiego stopnia w jednym urządzeniu. Stosuje się go wszędzie tam gdzie jest lub powinna być instalacja piorunochronowa. Ocena czy instalacja piorunochronowa jest wymagana wymaga ekspertyzy zagrożenia piorunowego — koszt kilkaset złotych, a wynik może być wadliwy. Tymczasem różnica w cenie między T2 a kombinowanym to średnio 100 zł. Odpowiedź jest prosta — w każdym domu jednorodzinnym w praktyce warto wybrać T1+T2 kombinowany. Taniej kupić lepsze zabezpieczenie niż płacić za ekspertyzę która i tak może się mylić.

Rodzaje SPD — 3+0, 4+0, 3+1

SPD dzielimy również na warianty w zależności od układu sieci i miejsca podziału przewodu PEN:

• 3+0 — stosowany w układach z przewodem PEN, gdy ochronnik jest wpięty między L1/L2/L3 a PEN (w miejscu pierwszego rozdziału PEN). W tym układzie ochronnik zabezpiecza trzy przewody fazowe, a odpływ energii udaru odbywa się do wspólnego przewodu PEN. Rozwiązanie szczególnie typowe i optymalne w rozdzielnicach, w których wykonywany jest pierwszy rozdział PEN na PE i N.
• 4+0 — stosowany w instalacjach, w których rozdział PEN nastąpił wcześniej (np. w złączu energetycznym lub w rozdzielnicy głównej) i do rozdzielnicy wchodzi już układ z osobnym przewodem PE. W praktyce coraz rzadziej spotykany, ponieważ wariant 3+1 zapewnia podobny poziom ochrony i jest bardziej uniwersalny. W układach sieci TT może być stosowany warunkowo, jednak rozwiązaniem bardziej optymalnym pozostaje 3+1.
• 3+1 — najbardziej uniwersalny wariant, który można zastosować prawie zawsze — zarówno przy podziale PEN w złączu jak i w układzie TT. Dlatego niektórzy producenci — jak Hager — w ogóle nie mają w ofercie wariantu 4+0, oferując tylko 3+0 i 3+1. To mówi samo za siebie.
  (W starszych instalacjach dwużyłowych (bez wydzielonego przewodu PE) wariant 3+1 nie ma zastosowania — tam stosuje się 3+0)

Dobre omówienie znajdziesz tutaj: Jaki ogranicznik do jakiego układu sieci?

Który wariant wybrać?

To zależy od układu sieci w Twojej okolicy — informacja ta znajduje się w warunkach przyłączenia oraz dokumentacji projektowej. Jeśli nie masz pewności, warto zweryfikować to z zakładem energetycznym lub projektantem przyłącza.

W praktyce — jeśli nie masz pewności jaki układ sieci masz w swojej lokalizacji — wybierz SPD 3+1. Działa w każdym układzie, jest dostępny u wszystkich liczących się producentów i eliminuje ryzyko pomyłki.

Praktyczna zasada dla inwestora

W domu jednorodzinnym T1+T2 jest rozwiązaniem bezpieczniejszym i często wartym niewielkiej dopłaty względem T2. W mieszkaniu w bloku rozdzielnica nie jest głównym punktem zasilania budynku, dlatego stosuje się w niej ogranicznik typu 2. Co do wariantu — 3+1 lub 3+0 w zależności od układu sieci, jeśli nie wiesz jaki masz postaw na 3+1 i nie będziesz się mylił. Producent z górnej lub średniej półki — Hager, Schneider Electric, Legrand, Eaton, Siemens lub Dehn w przedziale 500—700 zł to rozsądny wybór który realnie chroni instalację.

Tani SPD za 100—200 zł to wydatek, który daje tylko pozorne bezpieczeństwo. Różnica w cenie między tanim a dobrym ochronnikiem to kilkaset złotych — przy wartości chronionego sprzętu elektronicznego w domu liczonej w dziesiątkach tysięcy złotych to inwestycja, która zwraca się przy pierwszej poważnej burzy.